Archiwa: Artykuły edukacyjne - Fundacja Szkoła z Klasą

10 lat Fundacji Szkoła z Klasą. Rozmowa o misji, która nie traci aktualności

dominiksapieha — Mon, 22 Dec 2025 11:55:34 +0000

Ponad 20 lat temu Szkoła z Klasą była odważną akcją społeczną, która miała zmienić sposób myślenia o edukacji. Dziś jest dojrzałym programem, który dał początek Fundacji,od 10 lat konsekwentnie wspierającej szkoły w odpowiadaniu na zmieniające się wyzwania.

O początkach, o roli Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i o tym, dlaczego dobre doświadczenia edukacyjne niezmiennie mają ogromne znaczenie, rozmawiamy z Marianną Hajdukiewcz, dyrektorką programową PAFW.

Akcja Szkoła z Klasą ruszała w bardzo szczególnym momencie Twojego życia. Jak go dziś wspominasz?

Pierwsze wspomnienie ma wymiar osobisty. Kiedy ruszała akcja społeczna Szkoła z Klasą, na doświadczeniach której powstała Fundacja, realizowałam inny ważny projekt i stałam się mamą trójki dzieci. Bardzo dobrze pamiętam ten emocjonujący czas, kiedy z jednej strony doświadczałam nowej, pełnej emocji roli, a z drugiej nieco z boku obserwowałam start pierwszej na tamte czasy niezwykle potrzebnej i tak dużej akcji społecznej skierowanej do szkół.

Początek lat 2000. był czasem dużych zmian w edukacji po reformie ministra Mirosława Handkego. Dopiero co powstały gimnazja, dla szkół, nauczycieli i nauczycielek był to wymagający czas, a jednocześnie pełen nowych możliwości. Szkoła z Klasą powstała, żeby wspierać zmianę strukturalną w szkołach. Było to bardzo ważne działanie, realizowane z ogromnym zaangażowaniem zespołu organizatora, wielkimi nadziejami i poczuciem, że dzieje się coś naprawdę ważnego.

Szkoła z Klasą miała wspierać placówki oświaty w systemowej zmianie. Jak szkoły na nią zareagowały?

Kiedy akcja wystartowała, wzbudziła wielkie zainteresowanie, mierzone w tysiącach placówek, które się do niej zgłosiły. Pokazało to ogromną potrzebę wsparcia w wprowadzaniu nowych standardów służących jakości edukacji. Kluczowym wówczas partnerem była Gazeta Wyborcza. Dzięki niej informacja o akcji obiegła całą Polskę.

W tamtym czasie szkoła zdecydowanie nie była tematem medialnym. Jeśli pojawiała się jakaś wzmianka o szkole, wtedy jeszcze w papierowych gazetach, to najczęściej w kontekście afer czy kryzysowych zdarzeń. Niezwykłe w akcji Szkoła z Klasą było jej pozytywne przesłanie, oparte na prezentowaniu przykładów dobrych praktyk i codziennych sukcesów szkolnej rzeczywistości. Podkreślała, jak wiele wysiłku wkładają nauczyciele i nauczycielki oraz jak wiele dobrego robią na co dzień. Zmieniła dotychczasową tendencję pisania o negatywach i pokazała opinii publicznej szkołę jako ważne, pracujące na rzecz przyszłych pokoleń miejsce.

Medialność szkoły to bardzo ciekawy wątek. Czy myślisz, że teraz, w czasach dużej dostępności mediów, o szkołach pisze się inaczej?

Z biegiem lat edukacja została wciągnięta w dyskurs polityczny. W ostatnich latach w mediach pojawiały się tematy strajków, kolejnych reform, pandemii, integracji uczniów i uczennic z Ukrainy oraz wyzwań z tym związanych. Szkoła stała się na pewno bardziej widoczna w debacie publicznej, choć często w trudnym kontekście i systemowym ujęciu. Nadal jednak za mało mówi się o tym, co dobrego dzieje się w szkołach, jak starają się sprostać oczekiwaniom zmieniającego się otoczenia i ile zaangażowania wkładają w to nauczyciele i nauczycielki.

Tak, odczuwam podobnie to, że nadal brakuje, szczególnie w mediach opiniotwórczych, takich pozytywnych przykładów. Na szczęście czasami media lokalne je pokazują, aczkolwiek mają one ograniczony zasięg. Wróćmy jednak do głównego tematu naszej rozmowy. Nurtuje mnie, dlaczego Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności zdecydowała się wspierać Szkołę z Klasą, a później Fundację. Bo byliście z nami od początku, prawda?

Tak, wspieraliśmy najpierw akcję od jej startu jako jeden z partnerów, a w 2015 roku, kiedy powstała Fundacja Szkoła z Klasą, zostaliśmy głównym fundatorem jej programu Szkoła z Klasą i jesteśmy nim do tej pory.

W 2000 roku jednym z pierwszych programów nowo powstałej Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności była Szkoła Ucząca się, którą realizowało Centrum Edukacji Obywatelskiej. To był bardzo ambitny program podnoszenia jakości pracy szkół, realizowany w ścisłej współpracy z radami pedagogicznymi oraz dyrektorami i dyrektorkami. Jego celem była głęboka zmiana pracy szkół. Szanse na dołączenie do niego miało zaledwie kilkanaście szkół rocznie. Szkoła z Klasą realizowała podobne cele, lecz w innej formule. Miała charakter bardziej masowy i otwarty — do udziału mogła zgłosić się każda zainteresowana placówka. Proponując prostszy model działania, stała się inicjatywą atrakcyjną i łatwo dostępną dla nauczycieli i nauczycielek.

Przez lata akcja ewoluowała, aż w końcu w 2015 roku, na jej doświadczeniach, powstał kompleksowy, niezależny program Szkoła z Klasą oraz Fundacja o tej samej nazwie. Wtedy zdecydowaliśmy się wziąć ją pod skrzydła już nie w ramach programu Szkoły Uczącej się, ale jako niezależną inicjatywę. Dzięki temu mogliśmy znacząco wzmocnić nasz wpływ i skutecznie upowszechniać koncepcję dobrej szkoły.

Jak zmieniała się rola programu na przestrzeni lat?

To program o niezwykłej historii i trwałości, która chyba zaskoczyła nas wszystkich. Zaczynał jako akcja społeczna, a stał się kompleksowym działaniem i przetrwał już 23 lata. Przechodził różne etapy i modyfikacje. Dostosowywał swoje działania do bieżących potrzeb szkół. Był i jest bardzo blisko środowiska szkolnego i odpowiadał i odpowiada na wyzwania, z jakimi się ono mierzy.

Jego ogromną wartością jest elastyczność i zdolność dostosowywania się do zmieniającej się rzeczywistości, wyzwań, możliwości i zasobów szkół. Kiedyś był akcją społeczną, a nawet medialną. Następnie przekształcił się w konkretne działania, może na nieco mniejszą skalę, ale wszedł głębiej w relacje z nauczycielami i nauczycielkami. Dziś każda szkoła w programie ma swojego mentora, który towarzyszy w codziennej pracy z uczniami i uczennicami. Oferuje materiały dydaktyczno-edukacyjne, szkolenia i webinary.

Kilka lat temu program skupiał się na tworzeniu w szkołach angażującego środowiska uczenia się. Od 2024 roku postawił za cel wsparcie budowania odporności psychicznej, zmienił swoją nazwę i obrał Kurs na Odporność.

Chciałabym jeszcze zapytać o intencję. Powiedziałaś, że celem PAFW jest podnoszenie jakości oświaty, a ja chciałabym dopytać, dlaczego to jest ważne?

Kiedy 25 lat temu ruszyliśmy z naszymi działaniami, ten cel przyświecał nam jako kluczowy. A dlaczego? Odpowiedź jest prosta, bo szkoła jest głównym miejscem wyrównywania szans edukacyjnych. Powstaliśmy z konkretną misją dawania szans dzieciom i młodzieży, które mają mniej możliwości rozwoju niż ich rówieśnicy z większych miast.

Nasza wspólna akcja, a teraz program, doskonale realizowały tę misję. Pozwoliły dotrzeć do szkół, które działały w pewnej izolacji. Gdybyśmy przeanalizowali dane, to 60 do 70 procent to szkoły z mniejszych miejscowości. Dla wielu z nich ten program nadal jest okazją do poszerzenia oferty edukacyjnej, a także kontaktów z innymi placówkami.

Na koniec proszę powiedz, dlaczego uważacie, że nadal warto inwestować w edukację? Niech to wybrzmi i zainspiruje!

Kiedy program ruszał po wspomnianej reformie, chodziło o wsparcie szkół w jednej dużej zmianie. Nikt wtedy nie przewidywał, że zmiana w polskiej szkole stanie się stanem permanentnym. W ostatnich latach również wiele się zdarzyło. Pandemia pokazała, jak potrzebna jest wiedza i doświadczenie w obszarze nowych technologii. Wojna w Ukrainie uświadomiła, jak ważna jest edukacja międzykulturowa. Wyniki badań dotyczące zdrowia psychicznego młodych ludzi unaoczniły, jak bardzo szkoły potrzebują wsparcia, żeby umiejętnie wspierać młodych ludzi w budowaniu odporności psychicznej.

Program Szkoła z Klasą. Kurs na Odporność daje właśnie narzędzia rozwijające kompetencje nauczycieli i nauczycielek w tym temacie, ale też tworzy bezpieczną przestrzeń do rozmowy i rozwoju.

Edukacja jest zależna od zjawisk społecznych czy politycznych. Jest, jak już wspomniałam, w permanentnej zmianie i dlatego, chcąc pomóc szkołom i nauczycielom w pełnieniu ich wymagającej roli, należy ich wspierać. Organizacje pozarządowe, jak Fundacja Szkoła z Klasą, pomagają to robić skutecznie. Są bliżej szkół, szybciej reagują i potrafią elastycznie odpowiadać na nowe wyzwania, często wcześniej niż system. Dlatego łączenie sił jest tak ważne, bo w końcu chodzi o przyszłość świata, a jak mówi hasło Fundacji – Jaka edukacja, taki świat.

Dziękuję za rozmowę.

Marianna Hajdukiewicz – Dyrektorka Programowa Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Z wykształcenia socjolożka i animatorka działań lokalnych. Jest ekspertką edukacyjną, autorką materiałów adresowanych do nauczycieli i dyrektorów szkół. W Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności odpowiedzialna za programy edukacyjne.

Artykuł 10 lat Fundacji Szkoła z Klasą. Rozmowa o misji, która nie traci aktualności pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Przemoc rówieśnicza w szkole – jak przeciwdziałać?

dominiksapieha — Wed, 01 Oct 2025 09:14:58 +0000

Nauczyciele i nauczycielki mogą przyczynić się do realnej zmiany i zmniejszyć skalę przemocy rówieśniczej w szkołach. Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej to dobry moment, by zastanowić się: co możemy zrobić lepiej? Gdzie warto wzmocnić nasze działania?

Każda szkoła jest w innym miejscu – ważne, żeby zacząć tam, gdzie jesteśmy i małymi krokami iść do przodu. Kluczem jest zrozumienie zjawiska i odpowiednia reakcja we właściwym momencie.

Czym jest przemoc rówieśnicza?

Nie każda kłótnia czy konflikt to przemoc rówieśnicza. O tym poważnym problemie możemy mówić, gdy występują jednocześnie trzy elementy:

Powtarzalność

Sprawcy nękają tę samą osobę wielokrotnie, przez dłuższy czas. Przykład: jeśli uczniowie pokłócili się jednorazowo o jakąś sprawę – to nie jest bullying. Ale jeśli ktoś jest systematycznie wyśmiewany na każdej lekcji wychowania fizycznego – to już tak.

Chęć skrzywdzenia

Sprawcy działają celowo, żeby zranić drugą osobę. Często zaczynają z innych powodów – na przykład chcą zaimponować rówieśnikom. Ale z czasem zaczyna im sprawiać przyjemność krzywdzenie ofiary.

Nierównowaga sił

Sprawca jest silniejszy – niekoniecznie fizycznie. Może mieć lepszą pozycję w grupie, być bardziej sprytny w słownych potyczkach albo po prostu bardziej pewny siebie. Ofiara czuje się bezradna i nie potrafi się bronić.

Pamiętajmy: Nawet drobne złośliwości, gdy się powtarzają, kumulują szkody. Często nie zauważamy pojedynczego „niewinnego” przezwiska, ale dla dziecka, które słyszy je codziennie od miesiąca, to jest udręka.

Jakie są rodzaje przemocy rówieśniczej?

Przemoc może przybierać różne formy:

Przemoc fizyczna – bicie, popychanie, niszczenie rzeczy. To najbardziej widoczna forma, o której najwięcej się mówi.
Przemoc słowna – przezywanie, obrażanie, wyśmiewanie, złośliwe komentarze. Często bagatelizowana jako „żarty”.
Cyberprzemoc – agresja w internecie i mediach społecznościowych. Bardzo dotkliwa, bo działa 24/7 i ma szerokie grono odbiorców.
Przemoc relacyjna – wykluczanie z grupy, izolowanie, obgadywanie za plecami, ignorowanie. To najrzadziej zauważana forma, choć często najbardziej bolesna dla ofiar.

Konsekwencje przemocy rówieśniczej

Konsekwencje przemocy rówieśniczej są naprawdę poważne: depresja i stany lękowe, poczucie, że się nic nie jest wart, problemy zdrowotne związane ze stresem, czy w skrajnych przypadkach – myśli samobójcze.

Badania pokazują, że skutki mogą trwać latami, nawet gdy dziecko już dawno skończyło szkołę. Dorosły człowiek może wciąż zmagać się z traumą po przemocy doświadczonej w dzieciństwie. Dlatego tak ważne jest, żeby reagować wcześnie.

Co powinni wiedzieć nauczyciele i nauczycielki?

Jak się rozwija proces przemocy?

Przemoc rówieśnicza działa jak pożar. Zaczyna się od małej iskry, którą łatwo ugasić. Ale jeśli się nie zareaguje, szybko rozrasta się w wielki ogień, który bardzo trudno opanować.

Etap 1: Pierwsze iskry

Ktoś robi pierwszą złośliwą uwagę: „Nie chcę siedzieć z Kasią, bo ona się brzydko ubiera”. Inni czasem się śmieją. Komentarze wydają się drobne, łatwo je przeoczyć. Ale to właśnie teraz najłatwiej zadziałać – wystarczy spokojnie, ale stanowczo powiedzieć, że tak się nie robi.

Etap 2: Rozprzestrzenianie się

Coraz więcej osób zaczyna dołączać. Wszyscy już wiedzą, że można dogryzać Kasi. To staje się zabawne dla grupy, coś co ich łączy. Kasia staje się bezradna, traci nadzieję, że coś się zmieni. Tutaj potrzebne są już poważniejsze działania.

Etap 3: Wielki pożar

Kasia zaczyna wierzyć w to, co mówią o niej inni. Zachowuje się zgodnie z oczekiwaniami – jeśli mówią, że jest dziwna, to staje się jeszcze bardziej zamknięta w sobie. Teraz potrzebna jest już specjalistyczna pomoc.

Jak przeciwdziałać przemocy rówieśniczej w szkole?

Klucz to połączenie dwóch podejść:

Zapobieganie – budowanie dobrej atmosfery w klasie, zanim pojawią się problemy:

Integrowanie klasy od pierwszego dnia
Ustalanie i przypominanie zasad
Ćwiczenia rozwijające empatię
Rozmawianie o emocjach i relacjach

Reagowanie – gdy już widzimy problem:

Rozmowy z zaangażowanymi osobami
Konsekwencje dla sprawców
Wsparcie dla ofiar
W poważnych przypadkach – pomoc specjalistów

Szkoły potrzebują regularnych, przemyślanych działań budujących wspólnotę.

Praktyczne wskazówki dla nauczycieli i nauczycielek

1. Dostosuj reakcję do etapu problemu

Na początku (pojedyncze złośliwe komentarze):

Spokojnie, ale stanowczo okaż, że to niedopuszczalne
Przypomnij o zasadach
Porozmawiaj z osobą, która to robiła

Na dalszych etapach (systematyczne nękanie):

Indywidualne rozmowy ze sprawcami i ofiarą
Włącz pedagoga lub psychologa
Zastanów się nad zmianą układu w klasie
Może być potrzebna pomoc z zewnątrz

2. Zwróć uwagę na wykluczanie

To najbardziej pomijany typ przemocy. Obserwuj:

Kto zawsze zostaje bez pary do zadania?
Kogo nikt nie zaprasza do wspólnych aktywności?
Kto siedzi sam na przerwach?
Z kim nikt nie chce pracować w grupie?

Wykluczanie często poprzedza poważniejsze formy przemocy. Reaguj już na tym etapie.

3. Buduj dobrą atmosferę systematycznie

4. Rozmawiaj o przemocy w internecie

Online łatwiej kogoś zranić. Warto ustalić z klasą zasady:

Zanim odpiszesz na denerwującą wiadomość, odejdź od ekranu i przemyśl swoją reakcję
Zastanów się, czy nie lepiej odpisać prywatnie zamiast publicznie
Pamiętaj, że w wiadomościach tekstowych nie widać twarzy i reakcji drugiej osoby

5. Pamiętaj o grupach szczególnie narażonych

Częściej ofiarami przemocy padają:

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Dzieci z innych krajów i kultur
Osoby, które jakoś się różnią od reszty

Kiedy szukać pomocy?

Nie musisz radzić sobie sam ze wszystkim. Możesz zwrócić się o pomoc do:

Pedagoga i psychologa szkolnego
Poradni psychologiczno-pedagogicznej
Organizacji pozarządowych zajmujących się tym tematem
W poważnych przypadkach – policji i sądu rodzinnego

Uczniowie też powinni wiedzieć, gdzie szukać wsparcia:

Zaufany nauczyciel
Rodzice lub starsze rodzeństwo
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111

Co składa się na dobrą strategię szkolną?

Najskuteczniejsze są działania całej szkoły, nie pojedynczych nauczycieli. Sprawdzone programy mają wspólne cechy:

Angażują wszystkich – uczniów, nauczycieli, rodziców, innych pracowników szkoły
Mają zapisaną oficjalną politykę szkoły wobec przemocy
Oferują regularne szkolenia dla nauczycieli
Działają na wielu poziomach: cała szkoła, klasa, indywidualni uczniowie
Łączą zapobieganie i reagowanie
Są długofalowe – to nie jednorazowa akcja
Mają jasne procedury: co zrobić, gdy dzieje się coś poważnego
Nie pomijają żadnego typu przemocy, także wykluczania

Nie czekajmy, aż wybuchnie pożar. Reagujmy na pierwsze iskry.

Zachęcamy do skorzystania z materiałów wypracowanych w ramach programu Szkoła Dobrostanu, w których znajdują się przykłady aktywności klasowych, które pomagają budować wspólnotę i przeciwdziałać przemocy rówieśniczej w społeczności szkolnej.

Artykuł powstał na podstawie materiałów projektu Szkoła Dobrostanu, realizowanego z dofinansowaniem Funduszy EOG i Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, autorstwa prof. Jacka Pyżalskiego.

Artykuł Przemoc rówieśnicza w szkole – jak przeciwdziałać? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Dialog międzykulturowy: jak nauczyciele mogą wspierać tolerancję i integrację w szkole?

patrycjakwasniewicz — Mon, 28 Jul 2025 10:52:27 +0000

Współczesne polskie szkoły stają się coraz bardziej zróżnicowane kulturowo. W obliczu rosnącej liczby młodych migrantów i osób uchodźczych w naszych klasach, nauczyciele stoją przed wyzwaniem tworzenia środowiska, które nie tylko edukuje, ale także integruje i buduje mosty między kulturami. Jak skutecznie promować dialog międzykulturowy i tolerancję w szkole? Odpowiedzi dostarcza nowy przewodnik stworzony w ramach międzynarodowego projektu REFUGIN.

Czym jest edukacja międzykulturowa i dlaczego jest kluczowa dla integracji w szkołach?

Edukacja międzykulturowa to znacznie więcej niż sporadyczne świętowanie różnorodności czy organizowanie tematycznych dni kultury. To kompleksowe podejście pedagogiczne i etyczne, które wymaga strukturalnej transformacji sposobu nauczania, uczenia się i interakcji w całym środowisku szkolnym.

Edukacja międzykulturowa w praktyce oznacza:

Uznawanie i docenianie różnorodności kulturowej wszystkich uczniów
Zachęcanie do dialogu i wzajemnego uczenia się
Promowanie krytycznej refleksji nad własnymi stereotypami
Wprowadzanie praktyk integracyjnych we wszystkich aspektach życia szkolnego

Kluczowe jest zrozumienie, że edukacja wielokulturowa skierowana jest do wszystkich uczniów i uczennic – nie tylko tych pochodzących z innych krajów i kultur. Przyczynia się do rozwoju aktywnego i odpowiedzialnego obywatelstwa, przygotowując młodych ludzi do życia w pluralistycznym społeczeństwie.

Integracja w szkole to więcej niż fizyczna obecność w klasie

Prawdziwa integracja w szkołach to proces wielowymiarowy, który obejmuje:

Dostosowanie treści i metod nauczania do potrzeb różnych grup uczniów
Usuwanie barier językowych, kulturowych, społecznych i psychologicznych
Tworzenie atmosfery bezpieczeństwa, przynależności i uczestnictwa dla wszystkich

W przypadku uczniów z doświadczeniem uchodźczym, wielokulturowa szkoła musi szczególnie uwzględnić ich traumatyczne doświadczenia, przerwane ścieżki edukacyjne oraz bariery językowe.

Rola nauczyciela w dialogu międzykulturowym i integracji klasy

Rola nauczycieli w procesie budowania tolerancji w szkole jest niezwykle istotna. Nauczyciele i nauczycielki to nie tylko przekaziciele wiedzy – to kluczowe postacie kształtujące postawy, pełniące rolę mediatorów kulturowych i promotorów integracji europejskiej na poziomie lokalnym, w swoich szkołach.

Kluczowe kompetencje nauczyciela w klasie wielokulturowej:

Autorefleksja i świadomość własnych uprzedzeń

Podstawą pracy z różnorodnością jest krytyczna analiza własnych założeń i postaw. Nauczyciel powinien regularnie zastanawiać się nad swoimi reakcjami na różnice kulturowe i sprawiedliwością swoich oczekiwań wobec wszystkich uczniów.

Tworzenie bezpiecznego i przyjaznego środowiska

Kluczowe jest wyraźne zauważanie uczniów z różnych środowisk i zapewnienie im zarówno miejsca, jak i głosu w klasie. Unikanie języka dzielącego („my” i „oni”) oraz promowanie struktur opartych na współpracy buduje kulturę integracji.

Współpraca z rodzinami migrantów

Nauczyciele powinien aktywnie zachęcać rodziców z doświadczeniem migracyjnym do angażowania się w życie szkoły, wykorzystując jasną komunikację i okazując szacunek dla różnic kulturowych.

Metody służące promowaniu integracji i dialogu międzykulturowego w szkole

Praktyczne wprowadzenie edukacji wielokulturowej w Polsce nie wymaga rewolucji w planach lekcji. Wystarczy dostosować istniejące metody i wprowadzić nowe narzędzia, które naturalnie promują dialog międzykulturowy.

8 skutecznych działań dla wielokulturowej szkoły:

Nauka oparta na współpracy

Praca uczniów w mieszanych zespołach z jasno określonymi rolami rozwija pozytywne relacje między rówieśnikami i zmniejsza stereotypy. Przykład: technika „układanki” – każdy uczeń otrzymuje część materiału, a zespół składa razem pełny obraz.

Opowiadanie historii

Osobiste narracje pozwalają na wyrażanie tożsamości i budowanie emocjonalnych więzi. Ćwiczenie „Historia przedmiotu” – każdy uczeń przynosi przedmiot o szczególnym znaczeniu i opowiada jego historię.

Odgrywanie ról i symulacje

Pomagają uczniom zrozumieć różne perspektywy i ćwiczyć empatię. „Dzień w innej kulturze” – uczniowie przeprowadzają symulację dnia z życia rówieśnika będącego osobą z doświadczeniem uchodźczym.

Debaty i dyskusje z przewodnikiem

Promują krytyczne myślenie i wyrażanie opinii z szacunkiem. Tematy: „Co znaczy czuć się bezpiecznie w szkole?” czy „Czy osoby uchodźcze mają takie same prawa jak my?”

Działania artystyczne i twórcze

Rysunek, kolaż, teatr, muzyka przekraczają bariery językowe. „Mapa różnorodności” – klasa tworzy mapę ścienną z symbolami i tradycjami wszystkich obecnych kultur.

Dostosowana ocena formatywna

Dla młodych migrantów tradycyjne formy oceny mogą być stresujące. Zaleca się zadania wizualne, ustne i skupienie na osobistych postępach.

Portfolio refleksji międzykulturowej

Uczniowie gromadzą refleksje, rysunki i wrażenia na temat życia w zróżnicowanej społeczności – służy jako narzędzie samooceny i podstawa do dialogu.

8. Dostosowanie programu nauczania

Integracja europejska i dialog międzykulturowy można naturalnie włączyć do istniejących przedmiotów:

Historia: tematy migracji, konfliktów i praw człowieka
Wiedza o społeczeństwie: wartości demokratyczne, niedyskryminacja, integracja
Język polski: narracje osobiste i kulturowe, literatura różnych narodów

Edukacja wielokulturowa jako inwestycja w przyszłość

W coraz bardziej globalizującym się świecie, umiejętność pracy w środowisku wielokulturowym staje się kluczową kompetencją przyszłości. Szkoły, które już dziś inwestują w edukację międzykulturową, nie tylko wspierają integrację młodych migrantów, ale również przygotowują wszystkich swoich uczniów do życia w XXI wieku.

Każde małe działanie – od gestu powitania po wspólnie stworzone zajęcia w klasie – może mieć głęboki wpływ na życie dziecka z doświadczeniem migracyjnym. Dialog międzykulturowy i integracja to nie jednorazowe wydarzenia, ale ciągłe zobowiązania wymagające troski, refleksji i wspólnego wysiłku całej społeczności szkolnej.

Przewodnik REFUGIN: kompleksowe wsparcie dla nauczycieli

Wszystkie opisane metody i narzędzia pochodzą z nowego Przewodnika REFUGIN – “Promowanie dialogu międzykulturowego, tolerancji i integracji w szkołach”, kompleksowego zasobu opracowanego w ramach europejskiego projektu finansowanego z programu Erasmus+. Przewodnik dostępny jest bezpłatnie do pobrania z naszej biblioteki materiałów w języku polskim.

W Przewodniku znajdziesz:

Gotowe arkusze ćwiczeń do wykorzystania na lekcjach
Szczegółowe scenariusze zajęć międzykulturowych
Narzędzia monitorowania i oceny postępów w integracji
Studia przypadków z krajów europejskich
Dobre praktyki z regionu – zawiera sprawdzone rozwiązania ze szkół w 8 krajach partnerskich: Francji, Grecji, Węgrzech, Mołdawii, Polski, Portugalii, Rumunii i Serbii.
Przykłady starannie wybrane pod kątem: znaczenia dla integracji młodych migrantów, trwałości wykraczającej poza czas projektu, możliwości przeniesienia do polskich realiów edukacyjnych, aktywnego zaangażowania kluczowych interesariuszy.
Wsparcie instytucjonalne: przewodnik pomaga również dyrekcjom szkół w tworzeniu polityki integracyjnej na poziomie szkoły, budowania partnerstw z organizacjami pozarządowymi i współpracy z rodzinami młodych migrantów.

REFUGIN – Podejście wspólnotowe na rzecz holistycznej, długoterminowej integracji młodych uchodźców i uchodźczyń to projekt Erasmus+ realizowany w 8 krajach przez 9 organizacji: Association les Militants des Savoirs (Francja), Education and Innovation Hub KMOP (Grecja), Együtt az Interkulturális Akcióért Alapítvány UNITED (Węgry), União de Refugiados Em (Portugalia) – Urep, Fundacja Szkoła z Klasą (Polska), – IPS Innovative Prison Systems (Portugalia), Helsiński Komitet Praw Człowieka w Serbii (Serbia), Asociatia European Association for Social Inovation (Rumunia) oraz Asociatia Obsteasca Centrul de Caritate pentru Refugiati (Mołdawia). Projekt jest finansowany przez program Erasmus+, Erasmus+ Programme, KA220-YOU – Cooperation partnerships in youth, realizowany w latach 2023-2025.

Artykuł Dialog międzykulturowy: jak nauczyciele mogą wspierać tolerancję i integrację w szkole? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Projekt edukacyjny – sprawdzone narzędzia dla nauczycieli

patrycjakwasniewicz — Wed, 09 Jul 2025 13:54:43 +0000

Projekt edukacyjny to proces twórczy, wymagający zaufania do młodych ludzi i odwagi nauczyciela, by oddać część kontroli. Dobry projekt edukacyjny nie musi być skomplikowany, ale warto sięgnąć po kilka sprawdzonych narzędzi, które uporządkują pracę, pomogą uczniom lepiej zrozumieć problemy, a Tobie – zarządzać procesem. Poniżej kilka propozycji z naszego „Przybornika Projektu Edukacyjnego”.

Narzędzia, które pomogą w przeprowadzeniu dobrego projektu edukacyjnego

Mapa empatii

Pomaga zrozumieć potrzeby i perspektywę odbiorcy (np. osoby, której problem chcemy rozwiązać).

Jak z niej korzystać?

To kartka podzielona na sekcje:

Co dana osoba widzi?
Co słyszy?
Co myśli i czuje?
Co mówi i robi?

Dodatkowo można dodać pola: co ją frustruje? o czym marzy?

Zastosowanie: podczas etapu „empatii” – kiedy uczniowie zbierają informacje o problemie i jego kontekście.

Persona

To symboliczna postać reprezentująca grupę odbiorców projektu.

Jak ją stworzyć?

Wymyślcie fikcyjną osobę (np. „Asia, 13 lat, uczennica małej szkoły podstawowej”), nadajcie jej cechy, potrzeby, zainteresowania. Możecie rysować, wycinać z gazet, wyklejać.

Zastosowanie: pomaga „wejść w buty” odbiorcy projektu i zastanowić się, czego naprawdę potrzebuje.

Metoda 5W2H

Narzędzie do dokładnej analizy problemu – pozwala go zrozumieć i dobrze sformułować.

Na czym polega? To 7 pytań:

What? – Co jest problemem?
Why? – Dlaczego to jest problem?
Who? – Kogo dotyczy?
Where? – Gdzie się pojawia?
When? – Kiedy występuje?
How? – Jak się objawia?
How much/many? – Jak często/ilu osób dotyczy?

Zastosowanie: na etapie „definiowania problemu”.

Kapelusze de Bono

Pomagają spojrzeć na problem z różnych perspektyw – uczą elastycznego myślenia.

Na czym polega?

Każdy z uczestników zakłada „kapelusz” symbolizujący określony sposób myślenia:

Biały – fakty i dane,
Czerwony – emocje, przeczucia,
Czarny – zagrożenia, ryzyko,
Żółty – szanse, pozytywy
Zielony – kreatywność i nowe pomysły,
Niebieski – porządkowanie i zarządzanie procesem.

Zastosowanie: do porządkowania pomysłów i podejmowania decyzji w zespole.

Burza mózgów

Znana i lubiana technika generowania pomysłów – pod warunkiem, że stosujemy ją z zasadami.

Zasady dobrej burzy mózgów:

Najpierw pracujemy indywidualnie, potem w grupie.
Nie oceniamy pomysłów – nawet najbardziej „szalonych”.
Im więcej, tym lepiej!
Łączymy, rozwijamy i dopisujemy nowe idee.

Zastosowanie: na etapie „generowania pomysłów”.

Storyboard (scenorys)

To forma komiksu, która pomaga zobaczyć cały projekt jako sekwencję wydarzeń.

Jak zrobić?

Na kartce rysujecie (lub opisujecie) kolejne kroki działań – jak sceny filmu. To może być np. „najpierw spotkanie z lokalną biblioteką”, potem „warsztat dla dzieci”, itd.

Zastosowanie: świetne narzędzie do planowania i testowania, czy projekt „ma ręce i nogi”.

Tablica kanbanbanowa

Pomaga zarządzać zadaniami w grupie – każdy widzi, co trzeba zrobić.

Jak działa? Tworzycie trzy kolumny:

Do zrobienia
W trakcie
Zrobione

Zadania zapisujecie na karteczkach i przesuwacie je między kolumnami w miarę postępu.

Zastosowanie: przez cały czas trwania projektu.

Serce–Ręka–Głowa

Proste i skuteczne narzędzie do ewaluacji projektu.

Jak je wykorzystać?

Poproś uczniów o odpowiedzi na trzy pytania:

Serce – Jak się czujesz po tym projekcie? Co cię poruszyło?
Ręka – Czego się nauczyłaś/nauczyłeś robić?
Głowa – Jaką wiedzę zdobyłaś/zdobyłeś?

Zastosowanie: na zakończenie projektu, do podsumowania i refleksji.

Skorzystaj także z Przybornika Projektu Edukacyjnego, wypracowanego w ramach programu Edukacja Inspiracja, prowadzonego przez Fundację Szkoła z Klasą wspólnie z Fundacją EFC.

Artykuł Projekt edukacyjny – sprawdzone narzędzia dla nauczycieli pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Sztuczna inteligencja w szkole. Jak nauczyciele naprawdę korzystają z AI?

dominiksapieha — Mon, 30 Jun 2025 11:28:59 +0000

Jak narzędzie generatywnej sztucznej inteligencji wykorzystywane są w szkole? Na to pytanie można znaleźć odpowiedź w najnowszej publikacji: „Generatywna sztuczna inteligencja w polskiej szkole. Przecieranie szlaków”, pod redakcją eksperta Fundacji Szkoła z Klasą, Jacka Pyżalskiego.

Raport opublikowany przez NASK opiera się na badaniach przeprowadzonych wśród 995 nauczycielek i nauczycieli klas 4–8. Opracowanie prezentuje zarówno dane ilościowe, jak i jakościowe, a także wskazuje wyzwania, ryzyka i rekomendacje dotyczące wykorzystywania AI w edukacji.

Jak nauczyciele korzystają z AI w szkole?

Z badań wynika, że tylko 25% respondentów używało AI w roku szkolnym 2023/2024, a 75% w ogóle z niej nie korzystało. Tam, gdzie sztuczna inteligencja jest stosowana, nauczyciele wykorzystują ją m.in. do:

przygotowywania sprawdzianów, kart pracy i scenariuszy zajęć,
dostosowywania materiałów dla uczniów ze SPE,
tłumaczenia tekstów na język ukraiński,
pisania maili do rodziców i podsumowań projektów,
prowadzenia lekcji o AI i jej ograniczeniach.

Typologia ról AI w praktyce nauczycielskiej

Na potrzeby w/w badań prof. Pyżalski zaproponował prosty model pokazujący, jakie role może pełnić AI w edukacji. Nauczyciele używają jej jako giermka (narzędzie pomocnicze), sekretarza (do zadań administracyjnych), komunikatora (wspieranie komunikacji), a także uczą uczniów samodzielnie z niej korzystać – wtedy AI staje się narzędziem młodych ludzi. Na lekcjach etyki, informatyki czy WOS-u pojawia się także jako pomnik – temat refleksji, dyskusji i krytycznego namysłu.

Nadzieje, obawy i rekomendacje

AI w edukacji budzi jednocześnie nadzieję i niepokój. Nauczyciele dostrzegają jej potencjał, ale też stawiają pytania o jakość generowanych treści, etykę, wpływ na relacje i rozwój uczniów. Autorzy i autorki publikacji zwracają uwagę na zróżnicowany poziom gotowości do używania generatywnej sztucznej inteligencji w szkole, który według nich często wynika z nierównych kwalifikacji i dostępności. Podkreślają również potrzebę rozwijania kompetencji cyfrowych zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Można to uzyskać poprzez szkolenia oraz wspólne ustalanie zasad korzystania z AI w codziennej pracy szkoły.

Istotne jest, aby w szkołach rozmawiać o mocnych i słabych stronach SI oraz o konieczności krytycznego i odpowiedzialnego korzystania z tego narzędzia. Według autorów publikacji sztuczna inteligencja powinna być formalnie uwzględniona w programach nauczania i dokumentach szkolnych. Traktujmy ją nie jako zagrożenie, lecz jako element rzeczywistości edukacyjnej wymagający przemyślanego podejścia.

Pełny raport dostępny jest na stronie NASK: https://nask.pl/aktualnosci/gdy-sztuczna-inteligencja-wkracza-do-szkoly

Sprawdź też naszą poprzednią publikację o AI: Sztuczna inteligencja. Prawdziwe zmiany w edukacji?

Artykuł Sztuczna inteligencja w szkole. Jak nauczyciele naprawdę korzystają z AI? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Jak stworzyć wartościowy projekt społeczny?

patrycjakwasniewicz — Thu, 15 May 2025 10:28:19 +0000

Projekt społeczny to doskonały sposób na realne zmienianie otaczającej nas rzeczywistości. Dobre projekty społeczne mogą umożliwić młodzieży, zaangażowanie się w działania na rzecz innych, rozwój kompetencji miękkich oraz lepsze zrozumienie potrzeb lokalnej społeczności. Ale od czego zacząć? Jak wybrać temat projektu społecznego? I co zrobić, by działania przyniosły trwały efekt? Poniżej proponujemy, jak krok po kroku zrealizować wartościowy projekt społeczny oraz dzielimy się przykładami z programu Impuls. Szkolny Warsztat Zmian, w ramach którego młodzież ze szkół technicznych i branżowych z całej Polski aktywnie zmienia swoje otoczenie.

10 kroków do przeprowadzenia skutecznego projektu społecznego

Poniżej znajdziecie uniwersalny plan działania, który pomoże Wam skutecznie przejść przez wszystkie etapy projektu społecznego:

Zbierzcie grupę projektową – znajdźcie uczniów i uczennice, którzy będą chcieli zaangażować się w działania na rzecz innych.
Zbadajcie potrzeby lokalnej społeczności – przyjrzyjcie się Waszej szkole, osiedlu czy miastu i zidentyfikujcie, co warto zmienić lub poprawić. Możecie też przeprowadzić rozmowy z mieszkańcami lub wystosować ankietę.
Wspólnie zaplanujcie działania – ustalcie harmonogram i sposoby realizacji projektu społecznego.
Rozdzielcie role i zadania – jasno określcie, kto i za co odpowiada w Waszym projekcie społecznym.
Znajdźcie lokalnych partnerów i wsparcie – poszukajcie instytucji, firm czy osób, które mogą Wam pomóc w realizacji projektu.
Działajcie! – realizujcie projekt społeczny krok po kroku.
Regularnie ewaluujcie pracę i organizujcie częste spotkania zespołu – monitorujcie postępy i rozwiązujcie problemy na bieżąco.
Podzielcie się efektami – pochwalcie się tym, co udało się osiągnąć Waszej społeczności lokalnej.
Podsumujcie projekt – opiszcie, czego się nauczyliście i co byście zrobili inaczej.
Świętujcie sukces! – doceńcie wspólną pracę i efekty, jakie udało Wam się osiągnąć w projekcie społecznym.

Jak wybrać temat dobrego projektu społecznego?

Dobry i skuteczny projekt społeczny wynika z uważnej obserwacji i refleksji nad tym, co dzieje się wokół nas. Rozejrzyjcie się po swoim najbliższym otoczeniu: szkole, osiedlu, dzielnicy. Poszukajcie wyzwań, które wpływają na życie mieszkańców lub innych uczniów. Dla kogo możecie realizować projekty społeczne?

Możecie wspierać różne grupy takie jak:

seniorzy i osoby samotne,
uczniowie z Waszej szkoły (także szkoły branżowe),
inne szkoły w Waszym mieście,
mieszkańcy osiedla.

Możecie także postawić na uświadamianie innych w kwestiach ważnych społecznie: zdrowie, ekologia, bezpieczeństwo w sieci czy przeciwdziałanie wykluczeniu. Ważne jest, by temat projektu społecznego był bliski uczestnikom i ważny dla innych.

Ciekawe projekty społeczne - przykłady z programu Impuls. Szkolny Warsztat Zmian

W programie Fundacji Szkoła z Klasą Impuls. Szkolny Warsztat Zmian nauczyciele i uczniowie z 20 szkół w całej Polsce realizują autorskie projekty społeczne odpowiadające na potrzeby ich lokalnych społeczności. Oto trzy inspirujące przykłady ciekawych projektów społecznych:

Projekt społeczny 1: Renowacja wspólnej przestrzeni

Olena Lyman z Zespołu Szkół nr 7 w Tychach wraz z uczniami i uczennicami postanowiła zadbać o otoczenie szkoły. Projekt społeczny objął zamalowanie wulgarnych napisów, sprzątanie terenów zielonych oraz sadzenie kwiatów. Celem było stworzenie estetycznej przestrzeni, wolnej od wandalizmu, która sprzyja integracji i buduje poczucie wspólnoty.

Grupa nawiązała współpracę z Radą Osiedla, Radą Rodziców i pobliską restauracją. Dzięki temu udało się pozyskać środki na zakup farb i materiały potrzebne do odmalowania elewacji. Sadzonki przekazał im Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie. Zespół zaprosił też sąsiadów do wspólnego sprzątania przestrzeni przed szkołą. Wszystkie decyzje w projekcie społecznym były podejmowane wspólnie, a zespół działał w oparciu o wzajemne zaufanie i zasoby.

Zobacz efekty na profilu szkoły na Facebooku

Projekt społeczny 2: Integracja międzypokoleniowa

Projekt społeczny „Popołudnie dla seniorów” zrealizowany przez Annę Grzesińską i uczniów i uczennice z Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Strzelcach Opolskich skupia się na integracji międzypokoleniowej, stymulacji umysłowej seniorów, a także rozwoju umiejętności społecznych młodzieży.

Momentem kulminacyjnym projektu jest organizacja dnia z grami planszowymi w okolicznym Domu Pomocy Społecznej. Uczniowie i uczennice przeprowadzili w szkole kiermasz ciast, z którego dochód przeznaczyli na zakup gier planszowych. Dzięki ankiecie zbadali potrzeby seniorów z DPS i dostosowali do nich program spotkania. Kluczowe dla osób starszych okazały się rozmowy, dzielenie się wspomnieniami i po prostu bycie razem. Przed zespołem pozostaje teraz najważniejsze zadanie – zorganizowanie popołudnia integracji międzypokoleniowej w Domu Pomocy Społecznej.

Śledź projekt na Facebooku

Projekt społeczny 3: Kampania przeciwko dezinformacji

Grupa projektowa z Zespołu Szkół Technicznych w Wodzisławiu Śląskim, pod opieką Andrzeja Ptaka, skoncentrowała się na edukacji w zakresie rozpoznawania dezinformacji i fact-checkingu. Ten ciekawy projekt społeczny ma na celu edukację uczniów i seniorów w zakresie rozpoznawania dezinformacji i krytycznego myślenia oraz zwiększenie świadomości na temat zagrożeń związanych z nieprawdziwymi informacjami w internecie.

Zespół projektowy zrealizował szereg działań edukacyjnych: konferencję szkoleniową z udziałem Starosty i lokalnych mediów, przeprowadził kampanię profrekwencyjną przed szkolnymi wyborami, uświadamiał młodzież na temat postaw obywatelskich i brania odpowiedzialności za wybory i zorganizował spotkanie z seniorami na temat cyberbezpieczeństwa i dezinformacji w sieci. Projekt społeczny swoim zasięgiem objął różnorodne grupy tworzące lokalną społeczność – zarówno uczniów szkoły realizującej działania, jak i młodzież z innych placówek (w tym szkół branżowych), seniorów, a także przedstawicieli lokalnych władz. Dużym sukcesem zespołu była dobra organizacja pracy, wzajemny szacunek oraz zaangażowanie wszystkich uczestników.

Przeczytaj więcej o konferencji

Dlaczego warto tworzyć projekty społeczne?

Projekty społeczne to nie tylko sposób na pomaganie innym, ale także okazja do rozwoju kompetencji, budowania relacji i nabywania cennych umiejętności. Jak pokazują powyższe przykłady projektów społecznych, każdy może stać się impulsem do zmiany – wystarczy pomysł, zespół i chęci. Program Impuls. Szkolny Warsztat Zmian pokazuje, że uczniowie i uczennice mogą z powodzeniem realizować wartościowe inicjatywy na rzecz lokalnej społeczności.

Program jest finansowany ze środków Ambasady Stanów Zjednoczonych w Warszawie.

Autorka: Gaja Andrukowicz, koordynatorka programu Impuls. Szkolny Warsztat Zmian w Fundacji Szkoła z Klasą.

Artykuł Jak stworzyć wartościowy projekt społeczny? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Jak (nie) weryfikować prac uczniów przy użyciu AI?

patrycjakwasniewicz — Tue, 01 Apr 2025 12:14:55 +0000

W dobie dynamicznego rozwoju technologii nauczyciele coraz częściej sięgają po narzędzia sztucznej inteligencji (AI) w edukacji. Wiele szkół podejmuje różne próby radzenia sobie z tym wyzwaniem – od zakazywania korzystania z AI, przez stosowanie narzędzi wykrywających teksty generowane przez modele językowe, aż po wykorzystywanie AI jako codziennego wsparcia w dydaktyce. Jednocześnie w środowisku szkolnym narasta niepewność – jak skutecznie sprawdzić, czy praca ucznia jest rzeczywiście jego własnym dziełem? Coraz więcej nauczycieli mierzy się z sytuacją, w której prace uczniów wyglądają podejrzanie poprawnie, a systemy wykrywające AI wskazują sprzeczne wyniki. W takich warunkach kluczowe staje się zrozumienie, jak działają te narzędzia i jakie są ich ograniczenia. W tym artykule przedstawiamy kluczowe wnioski i dobre praktyki dla edukatorów i edukatorek.

AI a weryfikacja prac uczniów – dlaczego to trudne?

Jednym z głównych problemów, przed którym stoją nauczyciele, jest ocena, czy uczniowie i uczennice napisali swoje prace samodzielnie. Analizując prace, warto wiedzieć, że:

AI może pisać w stylu ucznia – jeśli uczeń wcześniej dostarczył próbki swoich tekstów, AI może generować treści niemal identyczne w tonie i strukturze.
Detektory AI są niedokładne – narzędzia wykrywające AI często dają błędne wyniki, co może prowadzić do niesprawiedliwych oskarżeń. Weryfikacja poprzez specjalistyczne narzędzia, takie jak detektory AI, nie jest w pełni skuteczna. Błędy typowe dla AI mogą sugerować jej użycie, ale nie są dowodem na to, że praca nie jest samodzielna.
Lepszym rozwiązaniem jest rozmowa z uczniem – zamiast ślepo ufać detektorom, warto poprosić ucznia o wyjaśnienie swojej pracy i sprawdzić, czy potrafi omówić argumentację oraz źródła, na których się opierał.

Jak właściwie działa AI?

Sztuczna inteligencja (AI) nie „myśli” jak człowiek – to model statystyczny, który na podstawie milionów tekstów przewiduje najbardziej prawdopodobne słowa w danym kontekście. Nie rozumie treści w sposób ludzki, ale tworzy nowe teksty, łącząc wcześniej poznane wzorce.

AI może generować treści w różnych stylach, co oznacza, że jeśli uczeń poda przykłady swoich wcześniejszych prac, może stworzyć tekst, który wygląda jak jego własny. To sprawia, że detekcja użycia AI przez uczniów jest bardzo trudna i obarczona dużym marginesem błędu.

Zagrożenia związane z weryfikacją prac uczniów przez AI

Korzystając z narzędzi sztucznej inteligencji powinniśmy zachować czujność i krytycznie podchodzić do informacji, które otrzymujemy. Jakie zagrożenia wiążą się z weryfikacją prac uczniów przez AI?

Automatyczna ocena – AI nie rozumie niuansów tekstów i ocenia prace jedynie na podstawie wzorców, co może prowadzić do niesprawiedliwych wyników oraz błędnych i krzywdzących ocen.

Zastępowanie nauczyciela – AI nie posiada empatii ani zdolności do indywidualnego podejścia do uczniów. Nie może więc ocenić ich motywacji, postępów czy emocji, co jest kluczowe w procesie nauczania.

Przetwarzanie wrażliwych danych – AI nie powinno być używane do pracy z danymi uczniów, takimi jak oceny czy opinie psychologów, ponieważ istnieje ryzyko naruszenia prywatności i niewłaściwego wykorzystania danych.

Jak odpowiedzialnie korzystać z AI w nauczaniu?

Wspierać kreatywność zamiast kopiowania – AI może pomóc uczniom w generowaniu pomysłów czy streszczaniu tekstów, ale to oni powinni rozwijać własne myśli i argumenty.

Nie zastępować oceniania narzędziami AI – AI nie rozumie kontekstu i nie posiada umiejętności oceny kreatywności czy krytycznego myślenia. Nie zna też uczniów i uczennic i ich indywidualnych ograniczeń i trudności tak, jak nauczyciele, którzy pracują z nimi na co dzień.

Zachęcać uczniów do refleksji nad AI – dyskutuj z nimi, jak działa AI, jakie są jej pozytywy i możliwości, ale też ograniczenia i jakie negatywne może mieć konsekwencje jej używanie.

AI to potężne narzędzie, ale wymaga krytycznego, mądrego i etycznego stosowania. Świadome korzystanie z dobrodziejstw sztucznej inteligencji w edukacji może wzbogacić proces nauczania, ale tylko wtedy, gdy nauczyciele i uczniowie rozumieją jej działanie, wyzwania i potencjalne zagrożenia.

Jeśli chcesz zgłębić ten temat, przeczytaj obszerną publikację Do czego AI nie służy? Przewodnik dla nauczycieli polskich szkół, przygotowany przez grupę roboczą ds. AI przy Ministerstwie Edukacji.

Autorka: Patrycja Kwaśniewicz , specjalistka ds. komunikacji w Fundacji Szkoła z Klasą.

Artykuł Jak (nie) weryfikować prac uczniów przy użyciu AI? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Jak nauczyciele mogą wspierać odporność psychiczną uczniów?

patrycjakwasniewicz — Mon, 24 Mar 2025 10:18:57 +0000

Odporność psychiczna to kluczowa umiejętność, która pozwala dzieciom i młodzieży radzić sobie z wyzwaniami codziennego życia. Współczesna szkoła nie tylko dostarcza wiedzy, ale również kształtuje kompetencje emocjonalne i społeczne uczniów. Rodzice i nauczyciele odgrywają w tym procesie fundamentalną rolę, wspierając zdrowie psychiczne dzieci i budując atmosferę sprzyjającą ich dobrostanowi.

Czym jest odporność psychiczna i dlaczego jest ważna?

Odporność psychiczna to umiejętność skutecznego radzenia sobie ze stresem, trudnościami oraz zmianami. Wzmacnianie jej już w szkole pomaga uczniom rozwijać samoświadomość, umiejętność samoregulacji emocji oraz kształtować pozytywne relacje z rówieśnikami. Dzięki temu młodzi ludzie lepiej reagują na wyzwania edukacyjne i społeczne, a także są bardziej odporni na presję oraz niepowodzenia.

Rola nauczycieli w budowaniu odporności psychicznej

Nauczyciele mają ogromny wpływ na kształtowanie zdrowia psychicznego w szkole. Ich wsparcie może przejawiać się na różne sposoby:

1. Tworzenie bezpiecznej atmosfery

Szkoła powinna być miejscem, w którym uczniowie czują się akceptowani i doceniani. Nauczyciele, którzy budują relacje oparte na szacunku i zaufaniu, pomagają dzieciom rozwijać poczucie własnej wartości.

2. Rozmowy o emocjach i trudnościach

Regularne rozmowy na temat emocji i wyzwań, przed którymi stają uczniowie, pozwalają im lepiej rozumieć własne reakcje i uczą, jak radzić sobie z trudnościami. Otwartość na dialog buduje również więzi w klasie i wzmacnia empatię.

3. Wsparcie w rozwijaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem

Techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe czy nauka technik samoregulacji emocji to narzędzia, które mogą pomóc uczniom w trudnych sytuacjach. Wprowadzenie ich do codziennych zajęć może pozytywnie wpłynąć na zdrowie psychiczne dzieci.

4. Promowanie postawy otwartości i współpracy

Odporność psychiczna to nie tylko indywidualna cecha, ale także umiejętność współpracy i budowania relacji. Działania oparte na dialogu, praca w grupach oraz angażowanie uczniów w podejmowanie decyzji to elementy, które wspierają rozwój ich kompetencji społecznych.

5. Wzmacnianie poczucia sprawczości

Dzieci i młodzież, które mają możliwość podejmowania decyzji i angażowania się w życie szkoły, czują się bardziej odpowiedzialne i pewne siebie. Wspólne projekty czy inicjatywy uczniowskie to świetne sposoby na budowanie odporności psychicznej.

Jak wprowadzić rozmowy o odporności psychicznej do szkoły?

Jednym z efektywnych sposobów na wspieranie zdrowia psychicznego w szkole są rozmowy oparte na dialogu. Program Szkoła z Klasą dostarcza narzędzi do ich organizacji, podkreślając, jak ważne jest wsłuchanie się w głos uczniów i tworzenie przestrzeni na ich refleksje. Takie rozmowy mogą dotyczyć różnych tematów, m.in. poczucia własnej wartości, radzenia sobie ze stresem czy budowania dobrych relacji.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dla nauczycieli:

Publikacja „Szkolne rozmowy o odporności psychicznej” to praktyczny przewodnik dla nauczycieli, którzy chcą wspierać zdrowie psychiczne uczniów w codziennej pracy. pomoże Ci skutecznie, poprzez rozmowę, wspierać uczniów w budowaniu odporności psychicznej i rozwijaniu ich kompetencji społecznych. W publikacji znajdziesz:

gotowe scenariusze zajęć opartych o rozmowę
lista przykładowych pytań i tematów rozmów
konkretne ćwiczenia, takie jak metoda „Ciastek”, ułatwiające uczniom wyrażanie swoich uczuć,
mapę dialogu szkolnego, pomagającą w organizacji rozmów w klasie,
kartę refleksji, która umożliwia analizę wniosków z przeprowadzonych rozmów,
praktyczne wskazówki dotyczące prowadzenia dialogu w klasie i reagowania na trudniejsze sytuacje.

Materiał Projekt(uj) odporność! Jak zrealizować projekt edukacyjny o odporności psychicznej? to praktyczne wsparcie dla nauczycieli i nauczycielek uczestniczących w programie Szkoła z Klasą. Przedstawia, jak praca metodą projektu może wzmacniać odporność psychiczną uczniów i nauczycieli, jednocześnie odpowiadając na realne szkolne wyzwania.

Dla rodziców:

Informacyjna ulotka dla rodziców przedstawia obszary odporności, które składają się na model pracy w programie. Znajdziesz w niej informacje, jakie działania podejmujemy w programie, aby wspierać i budować odporność psychiczną dzieci.

Pobierz materiały za darmo na stronie programu Szkoła z Klasą.

Program Szkoła z Klasą jest prowadzony przez Fundację Szkołą z Klasą w ramach przedsięwzięcia Kurs na Odporność Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego wspólnie przez Fundację Szkoła z Klasą i Fundację Edukacja dla Demokracji.

Artykuł Jak nauczyciele mogą wspierać odporność psychiczną uczniów? pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Metoda projektu społecznego w praktyce – uczniowie zmieniają swoje otoczenie

patrycjakwasniewicz — Tue, 04 Mar 2025 15:23:10 +0000

Czy szkoła może być miejscem, w którym uczniowie i uczennice zdobywają nie tylko wiedzę, ale także uczą się działania na rzecz innych? Czy młodzi ludzie mogą mieć realny wpływ na swoje otoczenie? Odpowiedzią na te pytania może być metoda projektu społecznego, która pozwala łączyć edukację z zaangażowaniem obywatelskim i wprowadzaniem rzeczywistych zmian w lokalnych społecznościach.

Co to jest projekt społeczny?

Projekt społeczny to inicjatywa podejmowana przez grupę osób, której celem jest odpowiedzenie na potrzeby danej społeczności, wprowadzenie w niej pozytywnej zmiany lub rozwiązanie konkretnego problemu społecznego. To działanie dążące do osiągnięcia wyznaczonych celów w określonym czasie. Projekty społeczne często dotyczą tematów takich jak edukacja, ochrona środowiska, integracja społeczna czy rozwój lokalny.

Celem projektu społecznego jest rozwijanie wśród członków zespołu umiejętności: współpracy, krytycznego myślenia, samodzielnego poszukiwania informacji, rozwiązywania problemów, kreatywności czy komunikacji.

Projekt społeczny jako metoda dydaktyczna

Przełóżmy to na grunt szkolny. Metoda projektu społecznego to świetne narzędzie do pracy z uczniami i uczennicami. Może być wykorzystywana, do budowania u młodych osób poczucia sprawczości ,kształtowania postaw obywatelskich, a także zachęcania ich do działania na rzecz innych.

Projekt społeczny jako metoda dydaktyczna polega na samodzielnym rozwiązywaniu przez zespół projektowy konkretnego problemu lub wykonywania określonych zadań. W skład tego procesu wchodzi:

planowanie działań
realizacja zaplanowanych aktywności
ewaluacja procesu
prezentacja wyników pracy

Projekty społeczne w programie Impuls. Szkolny Warsztat Zmian

W programie Fundacji Szkoła z Klasą – Impuls. Szkolny Warsztat Zmian, uczniowie i uczennice szkół technicznych i branżowych, wraz ze swoimi nauczycielami realizują projekty społeczne, które mają odpowiadać na potrzeby ich lokalnych społeczności.

Proces wdrażania projektów społecznych przebiega następująco:

Nauczyciele uczestniczą w szkoleniu metodycznym
Formowane są zespoły projektowe składające się z minimum 7 uczniów i uczennic z Polski i Ukrainy
Zespoły wybierają tematy, które odpowiadają na potrzeby ich lokalnej społeczności
Planowane są aktywności i harmonogram działań
Następuje realizacja projektu

Zespoły wybrały tematy, które są dla nich ważne i dotyczą zagadnień takich jak wsparcie lokalnych seniorów, potrzeba integracji społeczności szkolnej, bezpieczeństwo na drodze, zapobieganie marnowaniu jedzenia czy zdrowie psychiczne uczniów i uczennic. Uczestniczą w spotkaniach z lokalnymi przedsiębiorcami i ekspertami, tworzą profile projektów w mediach społecznościowych, zbierają materiały, wykonują działania promocyjne, a przede wszystkim regularnie spotykają się w gronie swojej grupy roboczej/projektowej. Nauczyciele i uczniowie uczestniczący w programie Impuls. Szkolny Warsztat Zmian korzystają też ze szkoleń online, które mają wesprzeć ich w pracy projektowej, odpowiadając na zgłaszane przez nich potrzeby. A wreszcie, w czerwcu uczestnicy spotkają się na festiwalu podsumowującym w Warszawie, podczas którego zaprezentują owoce swojej pracy i będą wspólnie świętować sukcesy.

Przykład projektu społecznego w szkole - "Flashnews Ekonom"

Jednym z projektów realizowanych w ramach programu Impuls. Szkolny Warsztat Zmian jest „Flashnews Ekonom – Multimedialna Szkolna Gazeta/Radio“ w Zespole Szkół Ekonomicznych im. Michała Kaleckiego w Bielsku-Białej prowadzony przez Agnieszkę Wirtek-Jakubiec, nauczycielkę języka angielskiego.

Flashnews to szkolny radiowęzeł, dzięki któremu młodzi ludzie mogą dzielić się swoimi pasjami, opiniami i pomysłami. W ramach projektu zespół uruchomił szkolny sprzęt multimedialny, który od lat nie był w użytku. Flashnews nadawać będzie różnorodne audycje, takie jak wywiady, reportaże, muzyczne playlisty, czy programy tematyczne.

Jakie korzyści przynoszą szkolne projekty społeczne?

Celem zespołu projektowego Flashnews Ekonom jest scalenie społeczności szkolnej i wprowadzenie do niej nowych, ciekawych inicjatyw. Grupa chce zachęcić uczniów do aktywnego uczestnictwa w życiu szkoły i poczucia współodpowiedzialności za jej rozwój. Ponadto, celem projektu jest danie uczniom i uczennicom przestrzeni do rozwijania umiejętności komunikacyjnych, dziennikarskich i technicznych.

Agnieszka Wirtek-Jakubiec, nauczycielka koordynująca projekt Flashnews Ekonom, zbadała potrzeby uczniów i uczennic w swojej szkole, zebrała grupę chętnych osób, wraz z którą zaplanowała działania i ich harmonogram. Tak oto w lutym odbyła się pierwsza audycja Flashnews.

Za nami kilka intensywnych tygodni pełnych pomysłów i działań. Wszystko zaczęło się od sondy ekonomicznej, która ujawniła, że w naszej szkole brakuje inicjatyw. Postanowiliśmy to zmienić i uruchomiliśmy szkolny radiowęzeł – wyzwanie, które wymagało od nas wielu godzin pracy. Sprawdzaliśmy sprzęt, uczyliśmy się jego obsługi, opracowaliśmy logo, stworzyliśmy muzyczny jingiel, a następnie zebraliśmy nasz pierwszy materiał. Na finał przygotowaliśmy rolkę, której premiera miała miejsce w Walentynki. Dodatkowo, aby umilić czas uczniom, zorganizowaliśmy muzyczną podróż po walentynkowych hitach – mówi Agnieszka Wirtek-Jakubiec.

W kolejnych miesiącach grupa projektowa ma w planach wiele więcej ciekawych i rozwijających inicjatyw.

W projekt zaangażowało się 16 uczniów, którzy wykazali się ogromną determinacją i chęcią do kolejnych działań. Choć nie chcemy zdradzać wszystkich szczegółów, już teraz planujemy kolejne szkolne inicjatywy, w których uczniowie będą mogli pokazać swoją sprawczość. Może szkolna lista przebojów? Konkurs? A może tematyczna audycja? Przyszłość Flash News zapowiada się bardzo ekscytująco! – dodaje Agnieszka Wirtek-Jakubiec

Zachęcamy do śledzenia postępów zespołu projektowego z Zespołu Szkół Ekonomicznych im. Michała Kaleckiego w Bielsku-Białej na profilu szkoły w portalu Instagram: https://www.instagram.com/ekonom_bielsko/

Autorka: Gaja Andrukowicz, koordynatorka programu Impuls. Szkolny Warsztat Zmian w Fundacji Szkoła z Klasą.

Artykuł Metoda projektu społecznego w praktyce – uczniowie zmieniają swoje otoczenie pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.

Jak nauczyciele mogą przeciwdziałać dezinformacji? Praktyczne wskazówki

patrycjakwasniewicz — Thu, 06 Feb 2025 14:07:17 +0000

W dobie nieograniczonego dostępu do informacji nauczyciele odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu umiejętności krytycznego myślenia u młodych ludzi. Dezinformacja jest jednym z największych wyzwań współczesnej edukacji. Faktem jest, że dzieci stykają się z technologią coraz wcześniej. Internet zaś staje się nieodłączną częścią ich życia, dlatego już od najmłodszych lat powinny być przygotowywane do rozpoznawania i radzenia sobie z manipulacjami. Łatwo powiedzieć, ale jak to zrobić? Oto kilka praktycznych wskazówek, które można zastosować w codziennej pracy z uczniami i uczennicami.

Naucz rozpoznawania technik manipulacji

Podstawowym krokiem w walce z dezinformacją jest uświadomienie uczniom, jak działają techniki manipulacyjne. Warto podczas zajęć omówić najczęstsze z nich:

Technika kozła ofiarnego – przypisywanie winy konkretnej grupie osób, by odwrócić uwagę od prawdziwego problemu.

Fałszywa alternatywa – sugerowanie, że istnieją tylko dwie opcje, podczas gdy możliwości jest więcej.

Dowód anegdotyczny – używanie pojedynczych historii jako podstawy do generalizacji.

Reguła niedostępności – przekonanie, że coś jest bardziej wartościowe, jeśli jest trudne do zdobycia.

Efekt aureoli – przypisywanie osobom lub zjawiskom cech na podstawie pierwszego wrażenia.

Reguła lubienia i sympatii – większa skłonność do zgadzania się z osobami, które lubimy.

Wprowadź metodę prebunkingu

Prebunking to strategia, która uczy rozpoznawania dezinformacji, zanim się z nią zetkniemy. Polega na wcześniejszym omówieniu możliwych technik manipulacji i analizie przykładów fałszywych informacji. Wprowadzenie do klasy podstawowych zasad analizy informacji i wyjaśnianie, jakie techniki mogą zostać użyte w dezinformacji pomaga młodym ludziom nie tylko rozpoznać fałszywe informacje, ale także aktywnie je kwestionować.

Możesz:

Kształtuj nawyk krytycznego myślenia

Krytyczne myślenie to jedna z kluczowych kompetencji przyszłości. Aby ułatwić uczniom nawyk weryfikacji informacji:

Rozmawiaj o doświadczeniach uczniów

Dezinformacja to nie tylko globalne fake newsy, ale także codzienne sytuacje. Warto zachęcać uczniów do dzielenia się przypadkami manipulacji, które napotkali w mediach społecznościowych, rozmowach z rówieśnikami czy codziennym życiu. Wspólna analiza tych przykładów pozwala zrozumieć, jak działają mechanizmy dezinformacji.

Przekuwaj teorię w praktykę

Aby edukacja medialna była skuteczna, nie może ograniczać się do teorii. Praktyczne ćwiczenia pomagają uczniom rozwijać umiejętności analizy i reagowania na dezinformację. Możesz:

Przeciwdziałanie dezinformacji w szkole to nie tylko wyzwanie, ale i szansa na kształtowanie świadomych obywateli. Edukacja medialna i krytyczne myślenie to klucz do tego, aby młodzież potrafiła samodzielnie oceniać informacje i unikać manipulacji. Warto wdrażać te praktyki na co dzień, by uczniowie zdobyli umiejętności niezbędne w świecie pełnym niezweryfikowanych treści.

Chcesz prowadzić angażujące lekcje o dezinformacji? W ramach programu Asy Internetu oferujemy bezpłatne materiały edukacyjne, które możesz wykorzystać podczas swoich zajęć. Program dostosowany jest do różnych grup wiekowych.

Przykładowa praktyka:

„Sok z arbuza przyspiesza proces uczenia się!”. Pij sok z arbuza i ucz się dwa razy szybciej! Poznaj fakty, o których wiedzą tylko nieliczni!

Zapytaj uczniów co czują:
- Co czują, gdy czytają taki nagłówek? Czy mają ochotę kliknąć i dowiedzieć się więcej? Dlaczego?

Wyjaśnij im jaki cel ma taki nagłówek i jak jest on zrealizowany:
- Nagłówki szokujące/emocjonalne (np. wykorzystanie strachu, zaskoczenia, żeby kliknąć).
- Nagłówki odnoszące się do potrzeb odbiorców (np. wykorzystanie potrzeb innych, żeby wzbudzić zainteresowanie. Tak chcę się szybciej uczyć, kliknę!)
- Efekt „tajemnej wiedzy” (twierdzenie, że prawda jest ukrywana przez rząd, media czy lekarzy.
- Brak dowodów naukowych: Czy w nagłówku jest podany konkretny dowód lub źródło, które potwierdza tę informację?

- Efekt niedostępności (tylko nieliczni to znaczy, że to elitarna= lepsza wiedza. Czy chcesz być z gronie tych nielicznych).

Zachęć do krytycznej analizy treści nagłówka

- Kto jest autorem tej informacji?
- Czy w treści są wiarygodne źródła (np. badania naukowe)?
- Dlaczego lekarze mieliby ukrywać taką wiedzę? Jakie byłyby motywy?

Ćwiczenie w grupach:

Podziel klasę na małe grupy i daj im kolejne przykłady podobnych nagłówków (prawdziwych lub przygotowanych przez Ciebie). Niech przeanalizują je według tych samych zasad i zaprezentują wyniki.

Jak bronić się przed manipulacją:

Na koniec omów, jak można ustrzec się przed manipulacją:

- Weryfikacja źródeł: Sprawdzanie, czy informacja pochodzi od zaufanego źródła (np. WHO, uniwersytety, znane organizacje).
- Zastanowienie się nad emocjami: Jeśli coś wywołuje silne emocje, warto zatrzymać się i przeanalizować to chłodno. FAKE KNOW MORE
- Krytyczne myślenie: Zadawanie pytań, które pozwalają zrozumieć kontekst informacji.

Artykuł Jak nauczyciele mogą przeciwdziałać dezinformacji? Praktyczne wskazówki pochodzi z serwisu Fundacja Szkoła z Klasą.